KHÁM PHÁ “HỒN CỐT” DÂN TỘC QUA DẤU ẤN VĂN HÓA TRONG CÁC TÁC PHẨM VĂN HỌC KINH ĐIỂN
Văn học chưa bao giờ là những con chữ khô khan trên trang giấy. Mỗi tác phẩm kinh điển đều là một “bảo tàng văn hóa” thu nhỏ, nơi lưu giữ phong tục, lối sống và cả tâm hồn của một dân tộc. Với mong muốn giúp học sinh tìm về cội nguồn và bồi dưỡng lòng tự hào bản sắc, vừa qua, bốn thầy cô Tổ Ngữ văn trường THPT Nguyễn Công Trứ đã tổ chức thành công chuyên đề: “Dấu ấn văn hóa qua tác phẩm văn học”.
Cô Nguyễn Thị Triều Trang và thầy Ngô Quốc Trung đang dẫn dắt chuyên đề
Sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại
Buổi chuyên đề mở đầu đầy bùng nổ với tiết mục văn nghệ độc đáo: làn điệu dân ca Nam Bộ Lý Ngựa Ô được làm mới qua nhạc phẩm Ngựa ô thương nhớ, đây là sự kết hợp giữa tiếng Đàn bầu du dương trên nền nhạc Guitar bass và trống hiện đại. Sự giao thoa này không chỉ khuấy động không khí mà còn là minh chứng cho sức sống mãnh liệt của di sản trong dòng chảy sáng tạo của thế hệ trẻ trường THPT Nguyễn Công Trứ.
Làn điệu Lí ngựa ô phổ nhạc hiện đại qua nhạc phẩm Ngựa ô thương nhớ với sự góp mặt từ các em học sinh Lê Gia Hân, lớp 12E18; em Lê Minh Quân, lớp 12A2; em Lê Hoàng Đăng Minh, lớp 12A3 và em Lê Huynh, lớp 11E20
Phần khởi động tiếp nối vừa là những thử thách giải đố thú vị về tục ăn trầu, ý nghĩa của bánh chưng, bánh giầy hay tiếng cồng chiêng Tây Nguyên đại ngàn; lại vừa là dịp để các em học sinh có thể ôn lại kiến thức về những tác phẩm văn học dân gian mà các em từng được giới thiệu trong những năm học trước. Những câu chuyện về "Sự tích trầu cau" hay sử thi "Đăm Săn" đã khơi gợi lại những kiến thức văn hóa dân gian sâu sắc, chuẩn bị tâm thế cho hành trình khám phá những miền di sản văn hóa qua văn chương.
Hành trình trải nghiệm văn hóa ba miền
Dưới sự dẫn dắt của các giáo viên hướng dẫn: cô Vũ Thị Từ Vân, cô Nguyễn Thị Triều Trang, thầy Châu Thanh Việt và thầy Ngô Quốc Trung, các em học sinh khối 11 và 12 đã hóa thân thành những "nhà nghiên cứu văn hóa trẻ" để trình bày kết quả tìm tòi của mình qua 3 tác phẩm tiêu biểu:
- Nét thanh lịch Hà Thành (Miền Bắc): Qua truyện ngắn Một người Hà Nội (Nguyễn Khải), Nhóm 1 đã tái hiện không gian cổ kính, phong tục, lối sống và đặc biệt là chiều sâu văn hóa giao tiếp, ẩm thực tinh tế của người Tràng An xưa.
Phần thuyết trình về nét văn hóa Bắc Bộ được thực hiện bởi em Vũ Đàm Quân và em Nguyễn Thị Phương Thảo, lớp 12D16
- Vẻ đẹp trầm mặc xứ Huế (Miền Trung): Với tùy bút Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường), Nhóm 2 đã dẫn dắt người xem đến với dòng Hương Giang thơ mộng, nơi âm nhạc cung đình và thi ca Huế hòa quyện cùng tâm hồn nồng nàn yêu nước của con người nơi đây.
Phần thuyết trình về nét văn hóa Trung Bộ được thực hiện bởi em Phan Ngọc Nam và em Phạm Dương Ánh Nhi, lớp 11B8
- Tinh thần hào sảng phương Nam (Miền Nam): Tiểu thuyết Đất rừng phương Nam (Đoàn Giỏi) qua phần thuyết trình của Nhóm 3 đã làm sống dậy một miền Tây phóng khoáng, đầy nghĩa khí với những nét ẩm thực đậm chất dã ngoại và lòng yêu nước bất khuất.
Phần thuyết trình về nét văn hóa Nam Bộ được thực hiện bởi em Nguyễn Trúc Hạ, lớp 12D15 và em Nguyễn Hoàng Tâm Đoan, lớp 11E20
Phát triển năng lực và tư duy phản biện
Không chỉ dừng lại ở việc đọc hiểu, chuyên đề còn là sân chơi để các em phát triển năng lực tự chủ, làm việc nhóm và tư duy phản biện. Đặc biệt, sự xuất hiện của Nhóm 4 với vai trò "Phản biện" đã đưa ra những câu hỏi hóc búa, tạo nên bầu không khí thảo luận sôi nổi, giúp làm sáng tỏ giá trị văn hóa dưới nhiều góc độ khác nhau.
Em Nguyễn Bảo Ngọc, lớp 11E20, đại diện nhóm 4 lên đặt câu hỏi thảo luận cho các nhóm thuyết trình
Phần văn nghệ trong lúc các nhóm đang thảo luận với tiết mục nhảy dân vũ trên nền nhạc Giai điệu Việt Nam và bản phối dựa trên bài dân ca Bắc bộ Trống cơm được thực hiện bới nhóm các em học sinh lớp 12A2 và 12A6
Lời kết
Buổi chuyên đề khép lại một cách sôi nổi với nhạc phẩm Lý kéo chài, một điệu lí quen thuộc trong dân ca Nam Bộ. Nhạc phẩm đặc biệt có sự góp mặt của em Lê Gia Hân – giải Nhì cuộc thi "Việt Điệu Trăng Thanh" cấp Thành phố. Qua những bài học sống động, các em học sinh không chỉ thấy được cái hay của văn chương mà còn chạm được vào "hồn cốt" dân tộc. Văn học chính là cầu nối để thế hệ trẻ thêm trân trọng, bảo tồn và phát huy những di sản quý báu của cha ông.
Một số thông tin về chuyên đề:
- Địa điểm: Phòng Hội đồng Sư phạm, trường THPT Nguyễn Công Trứ.
- Đơn vị thực hiện: Tổ Ngữ văn cùng các tập thể lớp 12A2, 12A6, 12D16, 12E18, 11B8 và 11E20.